کمردرد التهابی یک نوع خاص از کمردرد است که برخلاف کمردردهای معمولی که در اثر آسیب یا فشار عضلانی ایجاد میشوند، ریشه در التهابهای درونی بدن دارد. این نوع درد اغلب بهدلیل بیماریهای خودایمنی یا مزمن ایجاد میشود و با ویژگیهایی خاص مانند شروع تدریجی، درد در هنگام استراحت، و بهبود با حرکت شناخته میشود.
در واقع، اگر شما هر روز صبح با درد و سفتی در ناحیه کمر بیدار میشوید که بعد از چند دقیقه یا ساعت با حرکت بهتر میشود، احتمال زیادی وجود دارد که با کمردرد التهابی روبهرو باشید. برخلاف تصور رایج، این نوع درد بیشتر به دلیل فعالیت بیشازحد عضلات یا نشستن طولانیمدت نیست؛ بلکه به خاطر التهاب مزمن در مفاصل ستون فقرات است.
برخی از بیماران این نوع کمردرد را با گرفتگی ساده عضلات اشتباه میگیرند و تا مدتها از درمان مناسب محروم میمانند. در حالی که شناخت و تشخیص زودهنگام آن میتواند از پیشرفت بیماریهای زمینهای جلوگیری کرده و کیفیت زندگی را به طرز چشمگیری افزایش دهد.
دلایل و عوامل ایجاد کمردرد التهابی
کمردرد التهابی معمولاً به دلیل بیماریهای خودایمنی رخ میدهد که در آنها سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافتهای خود حمله میکند. در این بخش به مهمترین بیماریهای مرتبط با این نوع درد میپردازیم:
1. اسپوندیلیت آنکیلوزان (Ankylosing Spondylitis)
یکی از شایعترین دلایل کمردرد التهابی است. این بیماری باعث التهاب مزمن در ستون فقرات و مفاصل ساکروایلیاک (در پایین کمر) میشود و اگر درمان نشود، میتواند به خشکی و حتی جوش خوردن مهرهها منجر شود.
2. آرتریت پسوریاتیک
افرادی که پسوریازیس دارند، ممکن است دچار نوعی التهاب مفصلی شوند که کمردرد نیز یکی از علائم آن است. این بیماری میتواند ستون فقرات را درگیر کند.
3. بیماریهای التهابی روده
مانند بیماری کرون و کولیت اولسراتیو. در این بیماران، التهاب مزمن روده ممکن است به مفاصل نیز سرایت کند و موجب کمردرد شود.
4. سندرم رایتر و سایر بیماریهای روماتیسمی
بعضی از بیماریهای روماتولوژیک مانند لوپوس یا سندرم شوگرن نیز ممکن است باعث درد در ناحیه کمر شوند.
وجود ژن HLA-B27 در برخی افراد نیز میتواند خطر ابتلا به این بیماریها را افزایش دهد. البته داشتن این ژن لزوماً به معنی ابتلا نیست، اما یک عامل زمینهساز محسوب میشود.
علائم کمردرد التهابی
شناخت دقیق علائم کمردرد التهابی، به تشخیص و درمان سریعتر آن کمک میکند. این علائم ممکن است با علائم دیگر انواع کمردرد اشتباه گرفته شوند، اما ترکیب خاص آنها میتواند نشاندهنده یک علت التهابی باشد:
1. درد صبحگاهی
یکی از مهمترین نشانههای این بیماری، دردی است که صبحها بعد از بیدار شدن حس میشود. برخلاف کمردرد مکانیکی، این درد با گذشت زمان و انجام حرکت بهتر میشود.
2. خشکی مفاصل و سفتی کمر
اگر هنگام بیدار شدن احساس سفتی و ناتوانی در حرکت دارید که بیش از نیم ساعت طول میکشد، احتمالاً با کمردرد التهابی مواجه هستید.
3. درد شبانه
بسیاری از بیماران از بیدار شدن در نیمهشب به دلیل درد شکایت دارند، مخصوصاً در نیمه دوم شب. این درد ممکن است شما را مجبور به بلند شدن و راه رفتن کند تا بهتر شود.
4. درد در باسن یا لگن
گاهی درد تنها به کمر محدود نمیشود و به باسن یا قسمت فوقانی رانها گسترش مییابد. این درد ممکن است دوطرفه باشد یا از یک طرف شروع شده و به سمت دیگر برود.
5. پاسخ به داروهای ضدالتهاب
در صورت استفاده از داروهای NSAID مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، بیماران معمولاً بهبود چشمگیری در علائم حس میکنند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
همانطور که در بخشهای قبلی اشاره شد، کمردرد التهابی فقط یک ناراحتی ساده ناشی از فشار یا خستگی نیست. بلکه معمولاً با بیماریهای سیستم ایمنی در ارتباط است و برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض خطر ابتلا به آن هستند. شناسایی این گروههای پرخطر میتواند به پیشگیری، تشخیص سریع و مدیریت بهتر بیماری کمک کند.
1. عوامل ژنتیکی و ارثی
وجود ژن HLA-B27 یکی از مهمترین عوامل ژنتیکی است که میتواند زمینهساز بروز بیماریهایی مثل اسپوندیلیت آنکیلوزان باشد. افرادی که این ژن را دارند، در صورت مواجهه با محرکهای خاصی، ممکن است علائم کمردرد التهابی را تجربه کنند. اگر یکی از اعضای خانواده شما سابقه این بیماری را دارد، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر است.
2. سن و زمان شروع بیماری
کمردرد التهابی معمولاً بین سنین ۱۵ تا ۴۰ سالگی آغاز میشود. برخلاف بسیاری از دردهای عضلانی که در سنین بالا شایعتر هستند، این نوع درد در جوانان و بزرگسالان جوان شایع است. شروع درد در دوران نوجوانی یا اوایل جوانی یکی از سرنخهای مهم برای تشخیص است.
3. جنسیت
بر اساس مطالعات، مردان بیشتر از زنان در معرض ابتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان هستند، اما زنان نیز میتوانند به این بیماری مبتلا شوند. تنها تفاوت در شدت علائم یا نحوه بروز آنهاست. زنان ممکن است دردهای بیشتری در ناحیه گردن یا شانهها تجربه کنند، در حالی که مردان اغلب درد را در پایین کمر و لگن حس میکنند.
4. سابقه بیماریهای التهابی دیگر
افرادی که به بیماریهایی مانند پسوریازیس، کولیت اولسراتیو، یا بیماری کرون مبتلا هستند، بیشتر احتمال دارد به نوعی از آرتریت التهابی مبتلا شوند که میتواند به درد مزمن کمر منجر شود. بنابراین وجود بیماریهای دیگر باید به عنوان زنگ خطر در نظر گرفته شود.
5. سبک زندگی بیتحرک یا استرسزا
اگرچه سبک زندگی در ابتلا به این نوع درد نقش مستقیم ندارد، اما عدم تحرک کافی، استرسهای شدید و اختلالات خواب میتوانند شدت علائم را افزایش دهند. افراد بیتحرک بیشتر مستعد سفتی مفاصل و تشدید درد صبحگاهی هستند.
تشخیص بهموقع و توجه به عوامل خطر میتواند از بروز آسیبهای جدیتر به ستون فقرات جلوگیری کند. افرادی که در این گروههای پرخطر قرار دارند، باید با بروز اولین علائم به پزشک مراجعه کرده و بررسیهای لازم را انجام دهند.
نحوه تشخیص کمردرد التهابی
تشخیص کمردرد التهابی ممکن است کمی چالشبرانگیز باشد، چرا که بسیاری از علائم آن با سایر انواع کمردرد مشترک هستند. با این حال، پزشکان با ترکیبی از روشهای بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری میتوانند به تشخیص دقیق برسند.
1. شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی
اولین قدم، بررسی دقیق تاریخچه علائم شماست. پزشک از شما سوالاتی مانند:
از کی درد شروع شده؟
در چه ساعاتی از شبانهروز بدتر است؟
آیا با ورزش بهتر میشود؟
در خانواده کسی این نوع بیماری را داشته؟
در کنار آن، معاینه بدنی برای بررسی انعطافپذیری ستون فقرات، نقاط حساس و دامنه حرکت کمر انجام میشود.
2. آزمایشهای خونی
برخی آزمایشها به تشخیص التهاب و وجود زمینه ژنتیکی کمک میکنند:
ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز): اگر بالا باشد، نشانه وجود التهاب در بدن است.
CRP (پروتئین واکنشی C): شاخص دیگر التهاب است که در فاز حاد بالا میرود.
آزمایش HLA-B27: اگر مثبت باشد، احتمال ابتلا به اسپوندیلیت آنکیلوزان بیشتر میشود.
3. تصویربرداری (MRI و رادیولوژی)
MRI بهترین روش برای مشاهده التهابهای فعال در مفاصل ساکروایلیاک است. این مفاصل در ناحیه لگن قرار دارند و معمولاً اولین محل درگیری در بیماریهای التهابی هستند.
رادیوگرافی ساده (X-Ray): برای بررسی تغییرات استخوانی و سفت شدن مفاصل در مراحل پیشرفتهتر کاربرد دارد. اما در مراحل اولیه ممکن است چیزی نشان ندهد.
4. تستهای عملکردی
در برخی موارد، پزشک ممکن است از تستهایی برای بررسی انعطافپذیری ستون فقرات یا توانایی خم شدن استفاده کند تا وضعیت عملکردی ستون فقرات را ارزیابی کند.
به طور کلی، ترکیب تمام این اطلاعات به پزشک کمک میکند تا کمردرد التهابی را از سایر دردهای مشابه تفکیک داده و بهترین برنامه درمانی را برای شما تنظیم کند.
درمانهای رایج برای کمردرد التهابی
درمان کمردرد التهابی برخلاف کمردردهای مکانیکی، بیشتر بر کنترل التهاب و جلوگیری از پیشرفت بیماری تمرکز دارد. در واقع، هدف اصلی در درمان این نوع کمردرد، کاهش درد، بهبود عملکرد حرکتی، و پیشگیری از آسیبهای دائمی به ستون فقرات است. بسته به شدت بیماری، وضعیت جسمی فرد، و واکنش بدن به درمان، پزشک از ترکیبی از روشها استفاده میکند.
داروها
1. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
این داروها مثل ایبوپروفن، ناپروکسن و سلکوکسیب، اولین خط درمان برای کمردرد التهابی محسوب میشوند. آنها با مهار آنزیمهای التهابی، باعث کاهش درد و سفتی مفاصل میشوند. برخی بیماران تنها با این داروها کنترل خوبی روی بیماری دارند، مخصوصاً در مراحل ابتدایی.
✅ مزایا: کاهش سریع علائم، قابل دسترس بودن
❌ معایب: در مصرف بلندمدت ممکن است مشکلات گوارشی یا کلیوی ایجاد کنند.
2. داروهای بیولوژیک (Biologics)
برای بیمارانی که به NSAID پاسخ نمیدهند یا بیماریشان شدیدتر است، داروهای بیولوژیک تجویز میشود. این داروها مثل Anti-TNFها (مانند ادالیمومب یا اینفلیکسیمب) یا Anti-IL-17ها مستقیماً عوامل التهابی در بدن را هدف قرار میدهند.
✅ مزایا: بسیار مؤثر در کنترل التهابهای مقاوم
❌ معایب: هزینه بالا، نیاز به تزریق، احتمال عوارض جانبی مانند عفونت
3. داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
در برخی موارد، از داروهایی مثل متوترکسات یا سولفاسالازین استفاده میشود که بیشتر برای بیماریهای التهابی همزمان (مثل آرتریت پسوریاتیک) کاربرد دارند.
4. کورتیکواستروئیدها
گاهی اوقات برای کنترل سریع التهابهای حاد، پزشک ممکن است از کورتونها به صورت خوراکی یا تزریقی استفاده کند. البته مصرف طولانیمدت آنها توصیه نمیشود.
5. مسکنها
در مواردی که درد شدید است، مسکنهایی مانند استامینوفن یا ترکیبات قویتر ممکن است تجویز شود، ولی تأثیری روی التهاب ندارند و تنها برای کاهش درد موقت هستند.
نکته مهم:
درمان دارویی باید حتماً تحت نظر پزشک روماتولوژیست یا متخصص ستون فقرات انجام شود. مصرف خودسرانه داروها ممکن است بیماری را پنهان کند، ولی در بلندمدت باعث آسیبهای جبرانناپذیر شود.
فیزیوتراپی و نقش آن در درمان کمردرد التهابی
فیزیوتراپی یک بخش بسیار مهم در درمان کمردرد التهابی است. برخلاف تصور بسیاری از بیماران، فیزیوتراپی فقط برای کمردردهای مکانیکی نیست. در بیماریهای التهابی مثل اسپوندیلیت آنکیلوزان نیز تمرینات و تکنیکهای فیزیوتراپی میتوانند به شکل قابل توجهی از سفتی مفاصل، کاهش دامنه حرکت و درد جلوگیری کنند.
چرا فیزیوتراپی مهم است؟
- افزایش انعطافپذیری ستون فقرات
- کاهش درد و سفتی صبحگاهی
- جلوگیری از تغییر شکل و جوش خوردن مهرهها
- افزایش ظرفیت تنفسی در صورت درگیری قفسه سینه
- تقویت عضلات پشتی و نگهدارنده ستون فقرات
روشهای مؤثر فیزیوتراپی شامل:
- تمرینات کششی و انعطافپذیری: برای حفظ دامنه حرکت ستون فقرات و کاهش خشکی صبحگاهی.
- ورزشهای تقویتی: مخصوصاً برای عضلات پشت، لگن و شکم.
- درمانهای دستی: مانند ماساژ درمانی برای کاهش تنش عضلات اطراف ستون فقرات.
- آبدرمانی: محیطی بدون وزن که به کاهش فشار بر مفاصل کمک میکند.
- الکتروتراپی یا لیزر تراپی: برای کاهش التهاب موضعی و تحریک ترمیم بافتی.
در کلینیکهای تخصصی مانند کلینیک امید زندگی در پاسداران، فیزیوتراپیستها با بررسی کامل وضعیت بیمار، برنامه درمانی اختصاصی برای هر فرد طراحی میکنند تا هم علائم بهبود یابد و هم از آسیبهای آتی جلوگیری شود.
تمرینات ورزشی
ورزش شاید آخرین چیزی باشد که یک فرد با کمردرد مزمن به آن فکر میکند، اما در مورد کمردرد التهابی، ورزش نهتنها مفید، بلکه حیاتی است. تحرک، دشمن التهاب است و کمک میکند مفاصل خشک و دردناک دوباره به حرکت بیفتند.
بهترین تمرینات برای این نوع درد:
تمرینات کششی صبحگاهی
- کشش عضلات پشتی و همسترینگها
- چرخش ملایم ستون فقرات
- باز کردن قفسه سینه و کشش شانهها
پیادهروی روزانه
- ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در روز، با سرعت متوسط
- کمک به بهبود جریان خون، کاهش سفتی مفاصل
تمرینات تنفسی
- افزایش ظرفیت ریه
- جلوگیری از خشکی قفسه سینه در اسپوندیلیت آنکیلوزان
ورزشهای آبی (شنا یا حرکات کششی در آب گرم)
- فشار کمتر روی مفاصل
- آزادی در حرکت
یوگا و تایچی
- کمک به کاهش استرس
- تقویت تمرکز ذهنی و آرامسازی بدن
نکته:
ورزشها باید بهآرامی انجام شوند و از حرکات ناگهانی یا فشار زیاد پرهیز شود. بهتر است با نظر فیزیوتراپیست حرکات مناسب انتخاب شود.
کلمات مرتبط :
فیزیوتراپی در پاسداران – فیزیوتراپی در اختیاریه – فیزیوتراپی در فرمانیه – درمان دستی ستون فقرات – درمان کمردرد – فیزیوتراپی کمردرد در تهران
